Vroeger op school sprak iedereen Zeeuws onder elkaar. In de klas werd je echter geacht ABN te spreken, Algemeen Beschaafd Nederlands. Gelukkig heet het inmiddels Algemeen Nederlands. De enkeling die zijn spreekbeurt mompelend, in een ongearticuleerde mix van AN en Zeeuws hield, kreeg een 4. Serieuze communicatie in de echte wereld gebeurde niet in dialect, leerde je hier (bewust en onbewust) van. Later hoorde ik nog wel van wijlen David Kodde die ver gekomen was in de wereld, terwijl hij toch bleef vasthouden aan zijn mooie moerstaal. En aan nog meer dingen trouwens.

Een Neerlandica met Zeeuws accent

Zelf werd ik tijdens mijn studie Nederlands vaak aangesproken op mijn accent. Het was niet fout, het was een mooie vorm van taalvariatie en daarom interessant. Als ondernemer weet ik dat klanten er zo niet tegenaan zullen kijken. Zij zullen aan de telefoon uit de wat zangerige toon en globale articulatie wellicht een geheel andere conclusie trekken…

Wat zijn dialecten?

Sommigen denken dat dialecten minderwaardige taaltjes zijn of dat het slecht uitgesproken Nederlands is. Dat is niet zo. Dialecten zijn volwaardige taalsystemen, met een volwaardige grammatica en een volwaardige woordenschat. Het grote verschil met de standaardtaal is dat een dialect slechts in een beperkte regio gesproken wordt; een taal die slechts in een beperkte regio gebruikt wordt, volstaat niet meer als mensen op grotere schaal moeten communiceren. Daarom was er ongeveer vierhonderd jaar geleden behoefte aan een standaardtaal, zoals er nu een tendens is naar het Engels als lingua franca.

Woordenboek der Zeeuwse dialecten

Het dialect en accent dan maar verstoppen? Ik spreek geen Zeeuws met mijn kinderen, die het overigens prima verstaan als we in Zeeland zijn. Toch kruipt het bloed waar het niet gaan kan. Vorig jaar deed ik mezelf het 8 centimeter dikke Woordenboek der Zeeuwse dialecten cadeau, waarvan de eerste druk in 1964 verscheen. Toen er nog geen Twitter was, bladerde ik daar regelmatig een avondje doorheen. Op zoek naar herkenning, op zoek naar aorige woorden.

Aorige woorden:

• pennewies (schrijfvaardig)
• riddenansie (redenering)
• bielôôper (losse arbeider, freelancer)
• in-en-uutpraete(n) (zomaar wat zeggen, uit onnozelheid)
• pikkelao:nesje (borreltje)

Goed dat deze woorden in een dik woordenboek bewaard blijven, maar wel jammer dat ze totaal in onbruik geraakt zijn. Ook in Zeeland zelf wordt anders Zeeuws gesproken dan pakweg enkele decennia geleden. Op dit forum wil ik het Zeeuws in ere houden door regelmatig wat taalkundige eigenaardigheden onder de loep te nemen. Input altijd welkom!